Çerez tercihleri ekranı artık neredeyse her sitenin giriş kapısı hâline geldi. Çoğu ziyaretçi, ne yazdığını okumadan “Tümünü kabul et” diyerek geçiyor. Açık konuşmak gerekirse bu pencerelerin bir kısmı da işi gereğinden fazla karmaşıklaştırıyor.
Fakat çerezleri sadece reklam takibiyle eşleştirmek doğru değil. Bir e-ticaret sitesinde sepetinizin boşalmaması, üye olduğunuz sitede her sayfada yeniden giriş yapmamanız veya seçtiğiniz dilin hatırlanması çoğu zaman çerezler sayesinde oluyor.
Burada yapılması gereken ayrım basit: Sitenin çalışması için gerekli olan çerezlerle, ziyaretçiyi analiz veya reklam amacıyla takip eden çerezleri aynı kefeye koymamak gerekir.
Cookie nedir?
Cookie, Türkçede çerez olarak kullandığımız, web sitesinin tarayıcıda sakladığı küçük bir bilgi parçasıdır. Tarayıcı, ilgili siteye tekrar bağlandığınızda bu bilgiyi belirli kurallar çerçevesinde sunucuya geri gönderir.
Web siteleri doğası gereği her isteği ayrı ayrı görür. Siz giriş yaptıktan sonra bir sonraki sayfaya geçtiğinizde sunucunun sizi tanıması için bir işarete ihtiyacı vardır. Oturum çerezi tam olarak bu iş için kullanılır. Tarayıcınızda bir oturum tanımlayıcısı tutulur; sunucu da bu tanımlayıcıdan hangi kullanıcıyla konuştuğunu anlar.
Çerez bir program veya virüs değildir; kendi başına bilgisayarınızda çalışamaz. Ancak içinde tutulan bilgi, sitenin tasarımı ve çerezin kimlerle paylaşıldığı önemlidir. Güvenli kurulmuş bir sistemde parolanın kendisi çerezin içine yazılmaz. Genellikle sunucudaki oturumla eşleşen rastgele bir değer tutulur.
Çerezler ne işe yarar?
Çerezlerin en sık kullanım alanları şunlardır:
- Oturum ve kimlik doğrulama: Giriş yaptığınızı hatırlamak ve oturumun devam etmesini sağlamak.
- Sepet ve form bilgileri: Sepetinize eklediğiniz ürünleri veya çok adımlı formdaki geçici bilgileri korumak.
- Tercihler: Dil, tema, para birimi ya da çerez tercihi gibi seçimleri yeniden sormamak.
- Analiz: Ziyaretçilerin hangi sayfalara baktığını, sitede nerede zorlandığını toplu olarak anlamak.
- Reklam ve kişiselleştirme: Kampanyaların performansını ölçmek veya ilgi alanına göre reklam göstermek.
İlk üç kullanım alanı, ziyaretçinin açıkça istediği hizmetin sunulması için gerekli olabilir. Özellikle üyelik ve e-ticaret altyapısında bunlar olmadan düzgün bir deneyim sağlamak zorlaşır.
Analiz ve reklam çerezleri ise farklı değerlendirilmelidir. Bir analiz aracı, hangi sayfanın daha çok okunduğunu anlamanıza yardımcı olabilir. Reklam tarafında ise gezinme davranışı, cihaz bilgisi veya çevrim içi tanımlayıcılar başka sistemlerle ilişkilendirilebilir. Aradaki fark küçük görünse de KVKK ve GDPR açısından asıl dikkat edilmesi gereken yer burasıdır.
Oturum, kalıcı, birinci taraf ve üçüncü taraf çerez farkı
Oturum çerezi, tarayıcı kapatılınca silinebilen kısa ömürlü çerezdir. Giriş işlemi veya sepet gibi anlık ihtiyaçlarda sık kullanılır. Kalıcı çerez ise belirlenen süre boyunca tarayıcıda kalır. Örneğin seçtiğiniz dili bir sonraki ziyaretinizde de hatırlayabilir.
Çerezi ziyaret ettiğiniz sitenin kendisi oluşturuyorsa buna birinci taraf çerezi denir. Sayfaya eklenen reklam ağı, sosyal medya eklentisi veya harici analiz aracı yerleştiriyorsa üçüncü taraf çerezi kullanılmış olur.
Birinci taraf çerezi her zaman masum, üçüncü taraf çerezi de her zaman sorunlu değildir. Ama üçüncü taraf devreye girdiğinde hangi verinin kim tarafından, hangi ülkedeki sistemlerde ve hangi amaçla işlendiğini takip etmek daha zor hâle gelir. Bu nedenle siteye rastgele script eklemekten kaçınmak gerekir.
KVKK ve GDPR açısından çerezler
Çerez penceresi görmek, tek başına sitenin KVKK veya GDPR uyumlu olduğu anlamına gelmez. Önce sitede neyin çalıştığını bilmeniz gerekir.
Bir çerezde adınız yazmayabilir. Buna rağmen çevrim içi tanımlayıcılar, cihaz bilgileri veya davranış verileri bir kişiyle ilişkilendirilebildiğinde kişisel veri niteliği kazanabilir. Türkiye’de KVKK kapsamında; kullanılan çerezlerin amacı, saklama süresi ve gerektiğinde aktarılan taraflar açık biçimde değerlendirilmelidir. Açık rıza gereken çerezler için ziyaretçiye gerçek bir tercih sunulması gerekir.
GDPR, Avrupa Ekonomik Alanı’ndaki kişilere ürün veya hizmet sunan ya da onların çevrim içi davranışlarını izleyen siteler için ayrıca önem taşır. GDPR ile AB’nin elektronik haberleşme gizliliği kuralları birlikte değerlendirilir. Ziyaretçinin açıkça talep ettiği hizmet için teknik olarak gerekli çerezler istisna oluşturabilir. Analiz, sosyal eklenti takibi ve davranışsal reklamcılık gibi amaçlarda ise çerez, ziyaretçi seçim yapmadan devreye girmemelidir; rıza da belirli ve sonradan geri çekilebilir olmalıdır.
KVKK’nın Çerez Uygulamaları Hakkında Rehberi ile Avrupa Birliği’nin çerez kullanımına ilişkin rehberi, amaç bazında bu ayrımın neden önemli olduğunu net biçimde anlatıyor.
Site sahipleri nereden başlamalı?
Benim tavsiyem, önce sitenizde çalışan çerezleri ve üçüncü taraf scriptleri tek tek çıkarmanızdır. Çerez politikası, internetten alınmış genel bir metin olmamalı. Çerezin adı, amacı, süresi ve sağlayıcısı; sitedeki gerçek kurulumla tutarlı olmalı.
Sonrasında zorunlu olmayan çerezleri ziyaretçi tercih yapmadan çalıştırmayın. Analitik, pazarlama ve kişiselleştirme seçeneklerini ayrı sunun. Reddetme seçeneğini küçük bir bağlantının arkasına saklamak da iyi bir yaklaşım değil; kullanıcı rızasını geri çekmek istediğinde bunu kolayca yapabilmeli.
Çerezler doğru kullanıldığında sitenizi daha kullanışlı hâle getirir. Fakat ne yaptığını bilmediğiniz onlarca takip kodunu siteye eklemek hem kullanıcı güvenini hem de uyum tarafını gereksiz yere zorlaştırır. Benim için doğru yaklaşım, gerçekten ihtiyaç duyduğunuz çerezleri kullanmak ve ziyaretçiye bununla ilgili net olmaktır.
